BILBOKO ZUHAITZEN INGURUKO PROIEKTUA

Zuhaitzen inguruko proiektu bat aurkitu dut googlen nabigatzen. Proiektu hau Bilboko zuhaitzen ingurukoa da. Hau duzue helbidea:
http://www.saretik.net/wqtxokoa/2001/>

EUSKAL HERRIKO ZUHAITZAK

EUSKAL HERRIKO ZUHAITZAK

Udazkenean gaudenez, Euskal Herriko hainbat zuhaitzez hitz egingo dugu: haritza, intxaurrondoa, urkia, haltza, astigarra, makala...

Haritza Atlantikoan, 700 metrotik beherako altueran, haritza zen nagusi. Hosto erorkorra du eta fruitua, ezkurra, txerri janarako oso estimatua da. Kalitate aparteko zura du, gogorra eta iraunkorra. Itsasontziak, altzariak eta upelak egiteko erabili ohi da. Lau haritza mota ezagutzen dira: haritz zuria, ur-haritza, ileduna edo ilauna eta ametza.

Intxaurrondoa Zuhaitz hau, berez, Pertsiakoa da, baina oso ondo egokitzen da Euskal Herrian. 25 metroko altueraraino irits daiteke eta hosto erorkorra du. Bere fruituak, intxaurrak, oso onak dira jateko. Intxaurrondoa hamabost urterekin hasten da fruituak ematen eta 70 urtetaraino jarrai dezake. Zura, pipiak jotzen ez duenez, oso preziatua da. Aroztegietan, altzarigintzan eta abar erabili ohi da.

Makala Makalak 35 metro izan ditzake, oso zuzena da, adaburu estu eta luzeekin eta enbor arre ilunarekin. Hosto erorkorra du, berde dirdiratsua eta bihotz tankerakoa. Fruituek ile kotoitsua dute. Zura nahiko kalitate eskasekoa da eta kaxak, paper-orea, agintxotxak, eta abar egiteko erabiltzen da.

Urkia Urkia 30 metroko altueraraino irits daiteke eta 100 urte iraun ditzake. Bere azala zuria da, leuna, eta oso erraz kentzen zaio. Nahiko gogorra eta zalua ere bada. Hosto erorkorrak ditu honek ere. Triangelu itxurakoan dira eta ertzetan hortzak dituzte. Kolorearengatik, mugak seinalatzeko erabiltzen zen baserrietan.

Astigarra Oso zuhaitz hostotsua da astigarra, baina hostoak erorkorrak dira. Oso azkar hasten da eta 15-20 metro izatera irits daiteke. Zura, marfil kolorekoa, trinkoa, zurruna eta iraupen handikoa. Altzarigintzan eta musika-tresnak egiteko erabiltzen da, gehienbat.

Haltza Zuhaitz hau leku hezeetan hazten da eta 25 metroetaraino hel daiteke. Erreka ondoetan egon ohi da. Enbor zuzena du, kolore ilunekoa eta adaburua tinkoa eta mutur zorrotzekoa. Hosto erorkorrak ditu, biribilak eta distiratsuak. Zura zuria da, baina lehortu ahala gorritu egiten da, eta horregatik beste zenbait zuren itxura egiteko erabili ohi da.

BI PROIEKTU OSO INTERESGARRI

Bi proiektu oso politak aurkitu ditut hik hasi aldizkarian eta horiek konpartitzea erabaki dut.

LEHEN PROIEKTUA:
ANIMALIAK ETA CALDER
2007-07-18
Ekintza ikastola
Azalpenak: Lehen zikloko bi kurtsoetako haurrak animalien inguruko gaia lantzen ari zirela, bost urteko haurrek ere gaia atera zuten goizeko asanbladan. Horrela hasi ziren hiru kurtsoen artean burututako proiektu hau. Une batean, konturatu ziren kurtso guztietan ari zirela animalien mugikorrak egiten eta, egoera hau aprobetxatuz, Calderren inguruko lantxo bat egin zuten. Proiektua, hiru kurtsokoen artean antolatutako erakusketa batekin bukatu zen.


BIGARREN PROIEKTUA:
UDAZKENA 2007-07-18
Ekintza ikastola
Azalpenak: Lau urteko gelako haur batzuk udazkeneko fruituekin eta hostoekin agertu zirenez, udazkenari buruzko proiektu txiki bat egitea pentsatu zuten. Bukaera bezala, udazkeneko horma-irudi erraldoi bat egitea aurreikusi zuten. Firin faran hostoak dantzan!

Proiektuak ikusi ahal izateko interesguneetan HIK HASI aldizkarian sakatu eta ondoren eskumako aldean parte hartzeko proiektuak. Proiektuetan gaudela Haur Hezkuntzaren gainean klikeatuko dugu eta bertan aipatutako proiektuak agertuko zaizkigu beste askorekin batera. Guri UDAZKinteresatzen zaizkigunak UDAZKENA eta ANIMALIAK ETA CALDER dira.

Testua birsartua

Koadro horren bitartez nahi dugun luzerako testua irakur daiteke desplazamendu barra erabiliz. Idazten duzun post horretan aukeratu HTML idazteko era. Bertan idatzi nahi duzuna eta testu birsartuan idazteko kode hau bertan itsatsi. Tamaina zure nahiaren arabera alda dezakezu.

TXANGOA ALTZONERA

ALTZON
Altzo erabilgarri izan dezakegu haurrekin zuhaitzen inguruko esperientziak landu nahi baditugu. Oso leku aproposa dugu txango bat prestatzeko eta mota askotako zuhaitzak aztertu ahal izateko.

Natura, basoak eta zuhaitzak

Altzoko lur azalera 998 hektarea izanik, bi herenak basoz beterik daude. Arbol edo zuhaitz mota desberdinek 655 hektarea hartzen dituzte. Horra zenbat hektarea betetzen dituzten hariztiek, artadiek, pagadiek, pinudiek eta bestelakoek:
Baso mota: zabalera hektareatan Hariztiak: 70Artadiak: 72Pagadiak: 181Pinudiak: 299Beste ostozabalak: 33Guztira: 655
Leku gehienetan bezala, pinudiak dira nagusi Altzon ere. Pagadi, artadi eta harizti dexente ere badugu ordea. Aipagarria da Altzon pagadien proportzioa % 28koa dela, Gipuzkoa osoan % 12 besterik ez denean. Aparteko aipamena merezi dute artadiek. Altzoko baso lurraren % 11 betetzen du arteak, Gipuzkoan % 2ra iristen ez den bitartean. Zaindu ditzagun arbasoetatik jaso ditugun altxor hauek.


BASO MOTA ETA ZABALERA HEKTARIETAN ALTZONEKO LURRALDEAN

hariztiak	artadiak	pagadiak	pinudiak
zabalera hektarietan	zabalera hektarietan	zabalera hektarietan	zabalera hektarietan
70	72	181	299

BIZKAIKO MAPA

EUSKAL HERRIA: BIZKAIA

EUSKAL HERRIA EZAGUTZEN
BIZKAIA:

KLIMA:
Bizkaiko lurralde historikoko klima itsasaldeko klimaren edo klima ozeaniar epelaren barruan sailkatzen da. Batez besteko tenperatura 12.5º C ingurukoa da, eta ez da bat-bateko tenperatura-aldaketarik izaten, itsasoak eragin handia duelako tenperatura erregulatzen.

Urteko batez besteko prezipitazioa 1200 bat mm-koa izaten da, eta hileko indizerik altuenak azaroan eta abenduan erregistratzen dira; euririk gutxien egiten duen hilak iraila eta urria izaten dira normalean. Urteko gainerako hiletan euri-erregimena nahikoa erregularra izaten da, uztailean, abuztuan edo irailean botatzen dituen ekaitzak (zikloi-jatorria izaten dutenak) salbuetsita.


Funtsean, euri-erregimen hori mendikateen orientazioak (E-W gutxi gorabehera) baldintzatzen du, eta bai itsasotik hurbil egoteak ere, zeren eta orografiak eragindako prezipitazioak izaten baitira, lurraldea zeharkatzen duten fronteek mendikateon aurka topo egitean. Oro har, Mendebaldeko norabideko fronteak ("galiziarrak") izaten dira, euskal sakonunea zeharkatzen dutenean iparreko ukitua hartzen dutenak, Mendebaldeko Mediterraneo itsasoaren xurgatze-ahalmenari esker, NNW norabideko fluxuak eraginez.


Halaber, euri-zaparrada handiak izaten dira martxoan eta apirilean batik bat, Europako kontinentetik datozen fronte polarrek eragindakoak. Hegoaldetik etortzen diren fluxuek, aitzitik, lehorteak eragiten dituzte kantauriar isurialdean; mediterranear isurialdean, ordea, euriak eragiten dituzte, baina ez askorik.

Eurien eremu-banaketa ere anizkoitza da. Alde batzuetan batez bestekoa baino prezipitazio handiagoa izaten da, Karrantza haranean berbarako, zeinetan prezipitazioak, batez beste, 1.500 mm-ra iristen baitira, haranaren hegoaldean Ordunteko mendiak daudelako; Aiarako haranean, berriz, zenbait mendikateren itzalunea izaki, euriak ez dira normalean 1.000 mm-ra iristen.

GEOLOGIA:
Bizkaiko lurraldean ageri den harrizko substratuaren osagai nagusiak harri sedimentarioak dira, hala detritikoak (konglomeratuak, hareharriak etab.) nola karbonatatuak (tuparriak, kareharriak), mesozoikoak (Kretazeo aldikoak) eta tertziarioak. Azaleratutako harri bolkaniko gutxi batzuk ere aurkitzen dira han-hemenka Goi Kretazeoko material karbonatatuekin batera, bai eta igeltsu eta buztin triasikoak ere.

Orogenia alpinoan, harrizko substratu hori tolestu eta apurtu egin zen, eta harrezkero higatuz joan da. Horrela eratu dira gaur egun elkarren segidan ikusten ditugun mendilerroak eta haranak.

Bai goraguneak bai sakonuneak lerrokatuta daude WNW-ESE norabideko egitura tektonikoekin (tolesturak, failak); egitura horien perpendikularrean ere badira haustura-lerroak.


Orogenia alpinoan bertan gertatu ziren Triasikoko buztinak eta igeltsuak han eta hemen azalera ekarri zituzten prozesu diapirikoak (Urduña, Gernika). Egitura tektoniko horren arabera dago antolatuta ibai-arroetako drainatze-sarea. Izan ere, arroetako batzuk (Ibaizabal, Asua, Butroe) mendilerroen paraleloak dira, baina beste batzuek zeharkatu egiten dituzte mendilerroak perpendikularrean (Nerbioi, Kadagua, Oka).

Litologiak ere zerikusi handia du drainatze-sarearen antolaketarekin, material geologiko batzuk iragazkorragoak direlako besteak baino. Horrela, iragazkortasun txikiko lurretan ura azaletik isurtzen da, baina lur iragazkorretan, are gehiago arrakalatuta badaude, garapen karstiko handiko eremu karbonatatuetan gertatzen den bezala (Itxina, Aramotz), ura iragazi egiten da eta azaleko drainatze-sarea gutxiago garatzen da.

GEOGRAFIA:
Bizkaiko lurraldeak 2.217 km² ditu guztira; 1.965 km²-ko zatian ura Kantauri aldera isurtzen da eta 252 km²-ko zatian mediterraneo aldera. Bizkaiko lurraldeko hegoaldean hainbat mendi daude (Ordunte eta Garobel mendilerroak, Gorbeiako mendigunea, Anboto mendilerroa) eta ondorioz, lurraldearen hegoko muga ia-ia bat dator Kantauri aldera eta mediterraneo aldera isurtzen diren uren banalerroarekin; beraz, ibai batzuek Kantauri itsasora isurtzen dute ura eta beste batzuek Ebro ibai-sistema elikatzen dute.

Hala ere, ibai-arroen mugak ez dira beti administrazio-mugak eurak.


Horrela bada, Bizkaian badira arro batzuk goiko aldea Burgosko lurraldean dutenak (Nerbioi, Kadagua); beste arro batzuek Arabako lurrak zeharkatzen dituzte (Herrerias, Nerbioi), eta ibai batzuek, iturburua Bizkaian izanik, beste lurralde batzuetara jotzen dute gero, hala nola Kantabriara (Karrantza, Calera, Agüera), Gipuzkoara (Ego), edo isurialde mediterraneora (Urkiola).

Bizkaiko lurraldea malkartsua eta menditsua da, oro har.

Badira ordokiak ere, ez oso zabalak: Bilboko, Asuako eta Mungiako haranak, Durangaldea, Urduña, eta Zalla-Gueñes aldeko ibarrak.

Urak itsasorantz egiten duen bidea malda handikoa da, mendiak itsasertzetik hurbil daudelako. Itsasotik 50 kilometrora ozta-ozta, baditugu Gorbeiako tontorra (1.475 m) eta Zalama (1.336 m). Ganekogorta, 999 metroko gailurra, itsasotik 15 kilometro baino gertuago dago.